Elektrownia wodna Marszowice
Pierwsza wzmianka o Marszowicach pochodzi z 1336 roku. We wsi było wówczas 25 domów i młyn wodny. Charakter miejscowości zmienił się diametralnie w latach 90-tych XX wieku kiedy spółka Schoellersche Kamgarn Spinner wybudowała w Praczach zakłady przędzalnicze, będące własnością rodziny Schollerów. Około 1910 roku Scholler nabył stopień wodny młyna, w miejscu którego na lewym brzegu rzeki Bystrzycy w 1912 roku wybudował elektrownie wodną. W budynku umieszczono halę maszyn, rozdzielnię energetyczną, stację transformatorową. Głównym zadaniem elektrowni była produkcja energii elektrycznej na potrzeby zakładów przędzalniczych. Obiekt wzniesiono w stylu architektury utylitarnej nawiązującej do tradycji stylu „rodzimego” – heimatstl.
W 1923 r. w konsekwencji budowy zbiornika w Zagórzu Śląskim i regulacji koryta zmieniła się charakterystyka rzeki. Wówczas w elektrowni zainstalowano dwa nowe hydrozespoły o różnych mocach z turbinami o osiach pionowych systemu Francisa firmy JM Voith, Heidenheim” i generatorami firmy Siemens-Schuckertwerke, Berlin”. Na budowle hydrotechniczne składał się w tym czasie: kanał energetyczny, który zamykał komory turbin, upust przelewowy i płuczący. Funkcjonujący wówczas jaz stały wykonany w konstrukcji palowo-kamiennej przebudowano na kamienno-betonowy. Jednocześnie wybudowano dwa wielorodzinne budynki mieszkalne dla pracowników.
Podobnie jak budynek elektrowni architektura domów nawiązuje do tzw. stylu „rodzimego”. Wraz z budynkami maszynowni i rozdzielni tworzą one zwarte założenie przestrzenno - funkcjonalne zawodowej elektrowni wodnej.
Podczas działań wojennych elektrownia nie ucierpiała. W lutym 1945 roku została zajęta przez Armię Radziecką. Wykorzystywano ją na potrzeby zorganizowanej w pobliżu jednostki wojskowej. 30 kwietnia 1959 roku elektrownie przejął Zakład Energetyczny we Wrocławiu. Okazało się, że zarówno obiekty jak i urządzenia wymagają gruntownego remontu, po przeprowadzeniu którego, 30 kwietnia 1963 roku, elektrownię oddano do użytkowania.
W lipcu 1997 roku obiekt został zalany falą powodziową, która spowodowała szereg zniszczeń. Były one na tyle duże, że rozważano kwestię opłacalności odbudowy elektrowni. Ostatecznie zniszczenia usunięto, wyremontowano hydrozespoły i ponownie uruchomiono elektrownię w 1999 roku.
Na stopień wodny Marszowice składają się następujące elementy: jaz piętrzący stały, kanał doprowadzający wraz z upustem płuczącym i przelewowym, budynek elektrowni wodnej, kanał odpływowy. Zainstalowana moc elektrowni wynosi 385 kW.
| TURBOZESPÓŁ |
|---|
| Moc zainstalowana tz [kW] |
120 |
265 |
|---|
| Moc osiągalna tz [kW] |
120 |
265 |
|---|
| TURBINA |
|---|
| Rok budowy |
1922 |
1922 |
|---|
| Typ |
Francis |
Francis |
|---|
| Wytwórca |
Voith |
Voith |
|---|
| Moc zainstalowana [kW] |
120 |
265 |
|---|
| Przełyk Q [m3/s] |
4,1 |
9,0 |
|---|
| Spad H [m] |
3,75 |
3,75 |
|---|
| Obroty n [obr/min] |
118/500 |
75/375 |
|---|
| GENERATOR |
|---|
| Rok budowy |
1922 |
1922 |
|---|
| Typ |
Siemens Schuckert |
Siemens Schuckert |
|---|
| 'Moc zainstalowana [kVA] |
120 |
265 |
|---|
| 'Cos fi |
0,8 |
0,8 |
|---|
| 'Napięcie [kV] |
3,15 |
3,15 |
|---|
| Obroty [obr./min] |
500 |
375 |
|---|