Elektrownia wodna Lubachów

Historia elektrowni wodnej w Lubachowie sięga końca XIX wieku, kiedy to tereny Dolnego Śląska kilkakrotnie nawiedzały duże powodzie. Powstały wówczas koncepcje wybudowania systemu zbiorników retencyjnych i regulacji rzek górskich m.in.: Kwisy, Bobru, Kamiennej, Nysy oraz Bystrzycy. Po wybudowaniu w 1912 r. zbiornika wodnego w Pilchowicach (obecna Elektrownia wodna Pilchowice I w Zespole Elektrowni Wodnych Jelenia Góra TARURON Ekoenergia), projektant Karl Engelberdt przystąpił z firmą budowlaną „Guido Simon” do tworzenia zbiornika na rzece Bystrzyca we wsi Lubachów. Przy zbiorniku zaprojektowano również elektrownię, która miała zaopatrywać w energię elektryczną Świdnicę i okoliczne miejscowości. Do 1945 roku elektrownia należała do Provinzionalverband Niderschlesien Hirschberg, a jej obsługa (wówczas 12 osób), mieszkająca w budynku obok dbała, by nawet w okresie działań wojennych obiekt pracował nieprzerwanie.

Zakończona w 1917 r. budowa zapory kamiennej utworzyła zalew o powierzchni ok. 51 ha, pojemności 8 mln m³ wody i długości zbiornika wzdłuż rzeki 3,1 km. Zapora została zbudowana z kamienia wydobywanego z okolicznych wyrobisk przed zalaniem doliny. Jej długość w koronie wynosi 230 m, wysokość sięga 44 m, a szerokość u podstawy - 29 m. Zapora posiada 10 stałych otworów przelewowych, cztery upusty ulgi (w środkowej części korpusu) oraz dwa upusty denne o łącznej zdolności przepuszczania wody przez stopień w ilości 318 m³/sek. Największy przepływ przez zbiornik zanotowano w lipcu 1997 roku. (294 m³/sek.), co dla potężnej i solidnej budowli nie stanowiło żadnego zagrożenia.

Gospodarka wodna zbiornika podporządkowana jest trzem celom:

• ochrona przed powodzią (funkcja retencyjna),

• zabezpieczenie w wodę aglomeracji Bielawa-Dzierżoniów-Pieszyce,

• wykorzystanie energetyczne.

Przełyk trzech turbin zainstalowanych w elektrowni wynosi 4,6 m³/sek.

Hydrozespoły osiągają moc maksymalną 1200 kW. Woda do turbin dostarczona jest ze zbiornika rurociągiem podziemnym o średnicy 180 cm. Elektrownia wodna w Lubachowie należy do jednych z większych i najciekawszych obiektów tego typu na Dolnym Śląsku. Posiada wiele oryginalnych elementów wyposażenia, pochodzących z lat dwudziestych ubiegłego wieku oraz unikatowy wystrój hali maszyn i nastawni. Znajdujące się tu mierniki, aparatura łączeniowa czy detale wystroju do dziś są sprawne technicznie i cieszą oko nie tylko fachowców.

Parametry zapory i zbiornika Lubachów
Km rzeki	Bystrzyca 74+100
Wysokość [m]	44
Długość w koronie [m]	230
Szerokość u podstawy w [m]	29
Szerokość w koronie w [m]	3,5
Pojemność zbiornika w [mln m³]	8
Powierzchnia zbiornika w [ha]	51
Długość zbiornika w [km]	3

Dane Turbozespołu	Nr 1	Nr 2	Nr 3
TURBOZESPÓŁ
Moc zainstalowana TZ [kW]	210	520	520
Moc osiągalna TZ [kW]	200	500	500
TURBINA
Rok budowy	1913	1913	1913
Typ	Francis	Francis	Francis
Wytwórca	Voith	Voith	Voith
Moc zainstalowana [kW]	193	480	480
Przełyk Q [m³/s]	0,65	1,5	1,5
Spad H [m]	43,12	43,12	43,12
Obroty n [obr./min]	750	750	750
GENERATOR
Rok budowy	1913	1913	1913
Typ	FW 390i/750	FW 420k/750	FW 420k/750
Wytwórca	SSW	SSW	SSW
Moc zainstalowana [kVA]	275	685	685
'cos fi	0,7	0,7	0,7
'Napięcie [kV]	10	10	10
Prąd [A]	15,9	39,6	39,6
Obroty [obr./min]	750	750	750