Pomiń polecenia Wstążki
Przeskocz do głównej zawartości
Ta witryna używa plików cookie. Korzystając ze strony wyrażasz zgodę na używanie plików cookie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki. Możesz je w każdej chwili zmienić. Szczegóły znajdziesz w polityce plików cookie.

Elektrownia wodna Leśna

Elektrownia Leśna to najstarsza, a zarazem pierwsza zawodowa elektrownia wodna Polski. Stopień wodny Leśna, stanowiący od początku swego istnienia dzieło techniki – awansował współcześnie do rangi dobra kultury, fascynując niepowtarzalnością krajobrazu, a także wkomponowaniem zapory, zabudowań elektrowni i jej mechanizmów w świat przyrody.
 
Budowę pierwszego zbiornika wodnego rozpoczęto w 1901 roku w ramach programu ochrony powodziowej Dolnego Śląska, opracowanego na przełomie XIX i XX wieku przez profesora Ottona Intzego, a rozwiniętego przez kierującego inwestycją dr inż. Curta Bachmanna. Wstępny projekt poszerzono w 1905 roku i rozpoczęto budowę elektrowni wodnej. Pierwsze trzy turbozespoły oddano do eksploatacji w 1907 roku, kolejne dwa – w 1908. Do dzisiaj utrzymano oryginalne wyposażenie maszynowni i unikatowe rozwiązania hydrotechniczne zbiornika wodnego i urządzeń zrzutowych.
 
Zespół budowli stopnia wodnego Leśna wraz z elektrownią znajduje się na rzece Kwisa w miejscowości Leśna. Do zapory i znajdującej się poniżej elektrowni dotrzeć można bez problemów. Jadąc od strony Lubania Śląskiego w kierunku zamku Czocha skręcamy za Leśną w oznakowaną drogę; po kilku minutach dojeżdżamy do potężnego zbiornika wodnego, na brzegach którego mieszczą się liczne ośrodki wypoczynkowe i sportowo – rekreacyjne. Zapora wodna i elektrownia w Leśnej są najstarszymi tego typu obiektami na Dolnym Śląsku i najstarszymi w kraju.
 
 
 

Prace budowlane rozpoczęto we wrześniu 1901 roku, a więc zaledwie cztery lata po wielkiej powodzi, która w ostatnich dniach lipca 1897 r. przetoczyła wzburzone wody dolnośląskich rzek. Szczególnie tragicznie wielka powódź zapisała się w historii miejscowości położonych na brzegach karkonoskich i izerskich rzek, w tym także Kwisy, wypływającej z Gór Izerskich.

Powódź z końca lipca roku 1897 była bezpośrednią przyczyną opracowania przez niemieckich inżynierów i techników programu umożliwiającego zminimalizowanie strat w przypadku powtórzenia się klęski w przyszłości. Powstaje ambitny plan wzniesienia konstrukcji hydrotechnicznych: zapór, progów, murów, zbiorników retencyjnych, które miały pomóc człowiekowi ujarzmić siłę żywiołu. Przeprowadzenie tak olbrzymich inwestycji nie byłoby możliwe bez zabezpieczenia odpowiednich środków finansowych. Po zakończeniu wojny francusko – pruskiej Francja zmuszona została do zapłacenia Prusom kontrybucji w wysokości 5 mld franków w złocie, co stanowiło w owych czasach równowartość kilku rocznych budżetów pruskiego państwa. Dzięki tym środkom możliwe stało się także zrealizowanie gigantycznych planów przeciwpowodziowych na terenie Dolnego Śląska.

Pierwszą zaporę w Leśnej, podobnie zresztą jak następne tego typu budowle, niemieccy budowniczy wznieśli w konstrukcji kamienno-betonowej. Na tyle skutecznie, że tama oparła się kilkudziesięciu wodnym żywiołom, które miały miejsce do tej pory. Prace nad zaporą w Leśnej prowadzone były w oparciu o założenia wybitnych fachowców m.in. prof. Politechniki Akwizgranie – Otto Intze, który zmodernizował ówczesne projekty zapór wodnych i opracował nową instrukcję dotyczącą technologii budowy tych masywnych obiektów. Uroczyste położenie kamienia węgielnego zapory odbyło się piątego października 1901 roku. Słowa, jakie wówczas padły, mogą świadczyć o tym, jak duże znaczenie dla ochrony powodziowej terenów doliny rzeki Kwisa miała ta budowla: „Dolinom dla ochrony, falom na przekór, wszystkim dla ich dobra". „Broń przed powodzią, pomnażaj dobrobyt, przynoś chwałę swemu budowniczemu". Głównym budowniczym zapory był dr inż. Curt Bachmann, który kierował również budowami stopni wodnych w Pilchowicach, Złotnikach i Wrzeszczynie. Pierwsze napełnienie zbiornika miało miejsce we wrześniu 1905 roku (na wysokości prawie do korony przelewu zbiornik mieścił 15 mln m³ wody), a już w październiku tego roku podjęto decyzję o próbnym spuszczeniu wody w maksymalnej ilości. Wówczas to Curt Bachman wygłosił słowa, że „zapora ta przetrwa wszystkie czasy".

Budynek elektrowni wodnej Leśna budowano w latach 1906-1908. Stanął on ok. 100 m poniżej zapory. Najpierw zainstalowano cztery turbiny Francisa, a następnie (w 1908 r.) dwie kolejne. Architektonicznie elektrownia wodna Leśna jest przykładem eklektyzmu. Koronę zapory zwieńcza fryz arkadowy noszący znamiona neoklasycyzmu. Bliżej prawego przyczółka z korony zapory wyłania się neogotycka wieżyczka. Wylot ze sztolni obiegowej ozdobiony jest nadbudówką w formie attyki. Kształty półkoliste są typowe dla późnej secesji, gdzie obok form organicznych na pierwszy plan wychodzą elementy geometryczne.  

 

 
 
 
 

Parametry techniczne elektrowni

Parametry zapory i zbiornika

Km rzeki Kwisa 89+750
Wsokość [m] 45
Dłodgosć w koronie [m]
130
Szerokość u podstawy w [m] 38
Szerokość w koronie w [m] 8
Pojemność zbiornika w [mln m3] 15
Powierzchnia zbiornika w [ha] 140
Długość zbiornika w [km] 6
 

Dane Turbozespołu

Dane Turbozespołu Nr 1 Nr 2 Nr 3 Nr 4 Nr 5 Nr 6
TURBOZESPÓŁ
Moc zainstalowana TZ [kW] 515 515 515 515 515 35
Moc osiągalna TZ [kW] 550 550 550 550 550 30
TURBINA
Rok budowy 1907 1907 1907 1908 1908 1908
Typ Francis Frsncis Francis Francis Francis Francis
Wytwórca Voith Voith Voith Voith Voith Voith
Moc zainstalowana [kW] 526 526 526 526 526 20
Przełyk Q [m3/s] 2,75 2,75 2,75 2,75 2,75 0,15
Spad H [m] 26 26 26 26 26 26
Obroty n [obr./min] 375 375 375 375 375 1000
GENERATOR
Rok budowy 1907 1907 1907 1908 1908 1964
Typ Wjd 700/375 Wjd 700/375 Wjd 700/375 Wjd 700/375 Wjd 700/375 SZJd86/12dU34-380 asynchron
Wytwórca SSW SSW SSW SSW SSW Polska
'Moc zainstalowana [kVA] 620 620 620 620 620 -
Moc czynna [kW] 496 496 496 496 496 35
'cos fi 0,8 0,8 0,8 0,8 0,8 -
'Napięcie [kV] 10 10 10 10 10 0,4
Prąd [A] 35,8 35,8 35,8 35,8 35,8 -
Obroty [obr./min] 375 375 375 375 375 1000